ตัดสินใจสามเรื่องนี้ก่อน
ก่อนตอบคำถามข้อไหนในรายการ ให้ตัดสินใจสามเรื่องนี้ก่อน จะช่วยไม่ให้คุณเผลอสร้างทั้งทวีป ทั้งที่เรื่องราวเกิดขึ้นในเมืองท่าแห่งเดียว
ข้อแรกคือขอบเขต: เรื่องเกิดขึ้นในบ้าน เมือง ประเทศ หรือดาวเคราะห์? สร้างโลกให้พอดีกับขอบเขตนั้น ไม่ต้องกว้างไปกว่านี้ ข้อสองคือความแตกต่างสำคัญ: โลกนี้มีอะไรเพียงอย่างเดียวที่ไม่เหมือนโลกของเรา อาจเป็นเวทมนตร์บางชนิด ระบอบการเมือง หรือภูมิประเทศที่เปลี่ยนไป ข้อสามคือแรงกดดัน: อะไรขาดแคลน อันตราย หรือเป็นสิ่งต้องห้าม เพราะตรงนั้นเองที่พล็อตจะขับเคลื่อนไปหา
ภูเขาน้ำแข็ง: รู้ให้มากกว่าสิ่งที่เล่าราวสิบเท่า
แนวคิดเรื่องภูเขาน้ำแข็ง ซึ่งมักเชื่อมโยงกับเฮมิงเวย์ คือส่วนที่โผล่พ้นน้ำมีเพียงเศษเสี้ยวของสิ่งที่ค้ำจุนมันอยู่ หลักคร่าวๆ คือรู้เรื่องโลกของคุณให้มากกว่าสิ่งที่ปรากฏบนหน้ากระดาษราวสิบเท่า ผู้อ่านไม่เห็นส่วนที่เหลือ แต่สัมผัสได้จากความมั่นใจในเรื่อง เช่น รายละเอียดที่ไม่ขัดกัน และตัวละครที่มองสิ่งต่างๆ เป็นเรื่องปกติ
สิ่งที่ต้องระวังคือการคิดว่าจำเป็นต้องเล่าส่วนที่เหลือด้วย ไม่จำเป็น การรู้ว่าขนมปังของเมืองนี้อบอย่างไรช่วยให้คุณเขียนฉากคนทำขนมปังได้ดีขึ้น แต่การบรรยายวิธีอบขนมปังสามย่อหน้าในบทที่สองไม่ได้ช่วย
15 คำถาม
ตอบแต่ละข้อด้วยประโยคหนึ่งหรือสองประโยค ถ้าคำถามไหนไม่เกี่ยวกับเรื่องของคุณ ให้เขียนว่า ‘ไม่เกี่ยว’ แล้วไปข้อต่อไป
คุณไม่จำเป็นต้องตอบตามลำดับ หรือหาคำตอบให้ครบทุกข้อก่อนเริ่มเขียน วิธีที่ดีคือเลือกตอบห้าข้อที่เกี่ยวข้องกับบทเปิดเรื่องก่อน แล้วเขียนบทเหล่านั้น จากนั้นค่อยกลับมาดูรายการเมื่อฉากต้องใช้สิ่งที่คุณยังไม่ได้ตัดสินใจ คำถามที่ยังตอบไม่ได้ก็มีประโยชน์ จดไว้เป็นคำถามค้างไว้แล้วค่อยกลับมาตอบ
- ภูมิศาสตร์: ผืนดินและสภาพอากาศเป็นอย่างไร และส่งผลต่อวันธรรมดาๆ อย่างไร?
- ภูมิศาสตร์: แผนที่ที่ตัวละครรู้จักสิ้นสุดตรงไหน และพวกเขาเชื่อว่ามีอะไรอยู่เลยขอบแผนที่ไป?
- การเดินทาง: จากสถานที่สำคัญแห่งหนึ่งไปอีกแห่งใช้เวลานานเท่าไร และเดินทางด้วยวิธีใด?
- ชีวิตประจำวัน: ครอบครัวหนึ่งกินอะไรในวันอังคารธรรมดาๆ และอาหารนั้นมาจากไหน?
- ชีวิตประจำวัน: ใครอยู่ร่วมบ้านกัน และใครดูแลคนแก่กับคนป่วย?
- เงินและงาน: คนส่วนใหญ่หาเลี้ยงชีพอย่างไร และใครได้ค่าจ้างน้อยที่สุด?
- เงินและงาน: อะไรใช้แทนเงินได้ และใครเป็นผู้ควบคุม?
- ความเชื่อ: ผู้คนคิดว่าหลังความตายจะเกิดอะไรขึ้น และพวกเขาทำอย่างไรกับความเชื่อนั้น?
- ความเชื่อ: พวกเขาฉลองเรื่องอะไร และปฏิเสธที่จะพูดถึงเรื่องใด?
- กฎหมาย: ใครออกกฎ ใครบังคับใช้ และคนที่ก่ออาชญากรรมซึ่งพบบ่อยที่สุดจะต้องเจออะไร?
- ภาษา: คำสแลง ชื่อ และสำนวนแบบไหนที่คนนอกฟังแล้วรู้สึกแปลก?
- เทคโนโลยีหรือเวทมนตร์: มันทำอะไรได้ และต้องแลกด้วยอะไรบ้าง ทั้งเวลา เงิน สุขภาพ หรือการสูญเสียของคนอื่น?
- เทคโนโลยีหรือเวทมนตร์: ใครบ้างที่ห้ามใช้ และจะเกิดอะไรขึ้นเมื่อมันใช้การไม่ได้?
- ประวัติศาสตร์: เกิดอะไรขึ้นเมื่อร้อยปีก่อนที่ผู้คนยังเถียงกันอยู่?
- ข่าวสาร: ผู้คนรู้ข่าวจากที่อื่นได้อย่างไร และกว่าจะรู้ข่าวนั้นก็ล่าช้าไปแค่ไหน?
ตัวอย่าง: เมืองบนเกาะ
ลองนึกถึงสถานที่สมมติอย่างเมืองสเคอร์โรว์บนเกาะ แล้วตอบคำถามหกข้อ
การเดินทาง: เรือข้ามฟากมีเที่ยวก็ต่อเมื่อน้ำขึ้นลงเอื้ออำนวย จึงเดินเรือสัปดาห์ละสามวันในฤดูร้อน และบางครั้งก็ไม่มีเที่ยวเลยในฤดูหนาว ใครที่ต้องออกจากเกาะด่วนต้องจ้างชาวประมง ซึ่งเป็นฝ่ายกำหนดราคาเอง เกาะจึงให้ความรู้สึกเหมือนถูกตัดขาด และนี่ก็เป็นเหตุผลที่ตัวละครหนีไปเฉยๆ ไม่ได้
อาหาร: เกือบทุกมื้อมีแต่ปลา สาหร่ายทะเล หรือมันฝรั่ง ส่วนผักสดต้องขนมาทางเรือข้ามฟาก จึงถือเป็นของหรูหรา ตัวละครที่ยกสลัดมาเสิร์ฟกำลังอวดฐานะ
เงินและงาน: ครัวเรือนส่วนใหญ่ทำงานให้โรงงานปลากระป๋อง ซึ่งจ่ายค่าจ้างส่วนหนึ่งเป็นเครดิตที่ร้านของโรงงาน เงินสดหายาก คนที่มีเงินสดจึงอาจโชคดีหรือกำลังปิดบังบางอย่าง
ความเชื่อ: ชาวเกาะเชื่อว่าคนจมน้ำจะวนเวียนอยู่ใกล้ชายฝั่งนานหนึ่งปีหนึ่งวัน พวกเขาจุดตะเกียงไว้บนกำแพงท่าเรือตลอดช่วงนั้น ไม่มีใครพูดว่าตัวเองเชื่อ แต่ก็ไม่มีใครดับตะเกียง
กฎหมาย: ที่นี่ไม่มีสถานีตำรวจ นายท่าเป็นคนตัดสินข้อพิพาท ส่วนใหญ่ลงโทษด้วยการปรับหรือเนรเทศไปกับเรือข้ามฟากเที่ยวถัดไป การถูกเนรเทศคือสิ่งเลวร้ายที่สุดที่อาจเกิดขึ้นกับใครสักคน จึงเป็นคำขู่ที่ได้ผลมาก
เทคโนโลยี: เมืองนี้ได้พลังงานจากโรงไฟฟ้ากังหันน้ำขึ้นน้ำลงเพียงแห่งเดียว ถ้าน้ำขึ้นลงช้ากว่าปกติ ไฟจะดับไปหนึ่งชั่วโมง ทุกคนรู้ว่าบ้านไหนมีเทียนเก็บไว้ และบ้านไหนไม่มี
เปลี่ยนคำตอบให้กลายเป็นแรงกดดันในเรื่อง
รายการคำตอบจะมีประโยชน์ก็ต่อเมื่อบางข้อสร้างแรงกดดันให้ตัวละคร หลังตอบคำถามแต่ละข้อ ลองถามว่าใครจะรู้สึกอึดอัดกับคำตอบนั้น คนคนนั้นคือตัวละคร และความอึดอัดนั้นคือฉากหนึ่ง
ในสเคอร์โรว์ คำตอบเรื่องการเดินทางทำให้ทุกคนที่ต้องออกจากเกาะต้องพึ่งชาวประมง ส่วนคำตอบเรื่องเงินหมายความว่าโรงงานปลากระป๋องควบคุมครัวเรือนส่วนใหญ่ เอาสองเรื่องมารวมกัน ก็เกิดปัญหาสำหรับพล็อตแล้ว: คนงานที่เป็นหนี้ร้านของโรงงานต้องออกจากเกาะก่อนเรือข้ามฟากเที่ยวถัดไป ขณะที่ชาวประมงรู้ดีว่าเธอจำเป็นต้องไปแค่ไหน ไม่มีใครสร้างตัวร้ายขึ้นมา โลกต่างหากที่ทำให้เรื่องเป็นแบบนี้
ถ้าคำตอบข้อไหนไม่กระทบใครเลย ก็ยังเก็บไว้เพิ่มสีสันให้เรื่องได้ แต่ไม่ต้องคิดต่อให้มาก ใช้แรงกับคำตอบที่บีบให้ใครสักคนต้องตัดสินใจ
หลีกเลี่ยงการเทข้อมูลใส่ผู้อ่าน
การเทข้อมูลเกิดขึ้นเมื่อผู้เขียนหยุดเล่าเรื่องเพื่ออธิบายโลก วิธีแก้คือผูกข้อเท็จจริงทุกอย่างเข้ากับตัวละครที่ต้องการบางสิ่ง ลองเทียบสองแบบนี้
แบบเทข้อมูล: ‘สเคอร์โรว์มีเรือข้ามฟากที่ออกเดินทางเฉพาะตอนน้ำขึ้นลงเหมาะสม ผู้คนจึงถูกตัดขาดและต้องพึ่งชาวประมงเมื่อจำเป็นต้องเดินทางฉุกเฉิน’
แบบที่ดีกว่า: ‘มาเรนนับธนบัตรในเสื้อคลุมซ้ำสองรอบ บรานน็อกจะพาเธอข้ามฝั่งคืนนี้ก็จริง แต่เขาคงเรียกเกินกว่าค่าเรือ และน้ำขึ้นก็ไม่รอให้เธอต่อรองเสร็จ’
แบบที่สองไม่ได้บอกกฎตรงๆ ผู้อ่านเรียนรู้ได้เองเพราะกฎนั้นทำให้มาเรนต้องเสียบางอย่างในตอนนี้ ใช้วิธีนี้ ใส่ข้อเท็จจริงใหม่ลงในฉาก ให้มันสร้างปัญหา แล้วให้ตัวละครตอบสนอง เชื่อใจผู้อ่านว่าจะอนุมานส่วนที่เหลือได้ และให้ตัวละครที่ไม่เห็นด้วยกับวิถีของโลกนั้นเป็นผู้เผยคำอธิบายผ่านความขัดแย้ง
จดคำตอบอย่างไร
เก็บทุกอย่างไว้ในเอกสารเดียว แบ่งหัวข้อตามเรื่อง เช่น ภูมิศาสตร์ ชีวิตประจำวัน เงิน ความเชื่อ กฎหมาย ภาษา และเทคโนโลยีหรือเวทมนตร์ ใต้แต่ละหัวข้อ เขียนคำตอบสักหนึ่งหรือสองประโยค แล้วกำกับว่า ‘อยู่ในเรื่อง’ หรือ ‘อยู่ในหัวเท่านั้น’ เมื่อข้อเท็จจริงใดปรากฏบนหน้ากระดาษแล้ว ก็เท่ากับให้สัญญากับผู้อ่าน
เพิ่มรายการสั้นๆ อีกสามชุด: รายการคำศัพท์สมมติพร้อมวิธีสะกด ตารางระยะทาง เพราะเวลาเดินทางคลาดเคลื่อนได้ง่าย และบันทึกการเปลี่ยนแปลง เพื่อให้เมื่อคุณแก้กฎระหว่างเขียนร่าง คุณจะได้จดไว้ว่ามีอะไรเปลี่ยน และกลับไปแก้บทก่อนหน้าด้วย
ถ้าโลกของคุณครอบคลุมหนังสือมากกว่าหนึ่งเล่ม ให้ทำโครงสร้างเดียวกันซ้ำสำหรับแต่ละเล่ม และระบุว่าข้อเท็จจริงแต่ละข้อปรากฏครั้งแรกในเล่มไหน บันทึกเรื่องของ SagaFold ใช้เก็บสถานที่และกฎ พร้อมเชื่อมโยงไปยังข้อความที่กล่าวถึงสิ่งเหล่านั้นได้ ส่วนเส้นเวลาช่วยเรียงประวัติศาสตร์ตามลำดับ แต่เอกสารเดียวที่ดูแลให้ดี ก็ทำหน้าที่เดียวกันได้