มองโจทย์เป็นกรอบ ไม่ใช่คำสั่ง
โจทย์ไม่ใช่การบ้านที่คุณต้องทำตามทุกข้อ แต่มันเหมือนรั้วที่ช่วยจำกัดขอบเขตให้แคบลง คุณจะได้เลิกเลือกไปเรื่อย ๆ แล้วเริ่มเขียน เลือกเฉพาะส่วนที่คุณสนใจ แล้วตัดส่วนที่เหลือทิ้ง ถ้าโจทย์เรื่องคนทำขนมปังทำให้คุณนึกถึงช่างทำกุญแจ ก็เขียนเรื่องช่างทำกุญแจเลย
ก่อนเริ่ม ให้ตั้งเงื่อนไขเพิ่มเองอีกสองข้อ เลือกว่าจะเล่าผ่านมุมมองของใคร และเลือกสถานที่เดียวที่เหตุการณ์ทั้งหมดจะเกิดขึ้น การตัดสินใจสองอย่างนี้ช่วยกำหนดฉากได้มากกว่าการระดมความคิดนานแค่ไหนเสียอีก
ถ้าโจทย์ไม่ทำให้คุณสนใจภายในสองนาที ก็เปลี่ยนไปใช้ข้ออื่น การฝืนทำโจทย์ที่คุณไม่อินไม่ได้สอนอะไร และเป้าหมายคือหาโจทย์ที่ทำให้คุณอยากเขียนต่อ
โจทย์แบ่งกลุ่มตามสิ่งที่โจทย์ช่วยให้คุณคิดออก ลองใช้โจทย์ตัวละครเมื่อยังนึกไม่ออกว่าจะเขียนถึงใคร ใช้โจทย์สถานที่เมื่อยังไม่มีฉากหลัง และใช้โจทย์ความขัดแย้งเมื่อในฉากมีตัวละครแล้วแต่ยังไม่มีแรงกดดัน เลือกข้ามไปมาได้ตามสบาย
โจทย์ตัวละคร
โจทย์แต่ละข้อจะให้ตัวละครหนึ่งคน พร้อมอาชีพ นิสัย และปัญหา เริ่มจากถามว่าพวกเขาต้องการอะไรในอีกสิบนาทีข้างหน้า ไม่ใช่ทั้งชีวิต
- คนขายตั๋วเรือข้ามฟากที่จำลูกค้าประจำได้ทุกคนจากใบหน้า สังเกตว่าผู้โดยสารคนหนึ่งเลิกมา แต่ดูเหมือนไม่มีใครสนใจ
- อดีตผู้ตรวจสอบสะพานที่เกษียณแล้วถูกจ้างให้ไปตรวจสะพานแห่งหนึ่ง ทั้งที่ไม่เต็มใจ สะพานนี้เป็นแห่งเดียวกับที่เขาเคยอนุมัติเมื่อสามสิบปีก่อน
- วัยรุ่นที่คอยแปลให้พ่อแม่ทุกครั้งที่ไปพบแพทย์หรือทำธุระ ได้รับจดหมายฉบับหนึ่งที่พ่อแม่ทั้งคู่ไม่ควรได้เห็น
- ช่างภาพงานแต่งงานที่แอบกลัวฝูงชนต้องไปถ่ายพิธีที่ครอบครัวของคู่บ่าวสาวทั้งสองฝ่ายไม่พูดกัน
- คนทำขนมปังกะดึกที่ไม่คุยกับใคร ได้รับออร์เดอร์ทุกวันจากลูกค้าคนหนึ่งที่ไม่เคยมารับของ
โจทย์สถานที่
สถานที่ที่น่าสนใจมักมีกฎหรือเรื่องราวในอดีตที่คนในนั้นเลิกสังเกตไปแล้ว ลองเขียนฉากผ่านสายตาของคนที่ยังสังเกตเห็น
- ห้างสรรพสินค้าที่ปิดมาหลายปี ถูกใช้สัปดาห์ละครั้งทำบางอย่างที่คนทั้งเมืองไม่เคยพูดถึง
- กระท่อมบนภูเขามีสมุดบันทึกย้อนหลังไปแปดสิบปี และมีบันทึกหนึ่งที่เขียนด้วยลายมือของตัวละครคุณ ลงวันที่สัปดาห์หน้า
- ร้านซักผ้าเปิดตลอดคืนในเมืองที่ไฟดับทุกเย็นตอนสามทุ่ม
- โรงยิมของโรงเรียนถูกใช้เป็นศูนย์พักพิงช่วงน้ำท่วม และครอบครัวคู่ปรับสองครอบครัวได้เตียงสนามอยู่ติดกัน
- บนสวนดาดฟ้าของอาคารชุด มีต้นไม้ต้นหนึ่งที่ไม่มีผู้เช่าคนไหนเอามาปลูก
โจทย์ความขัดแย้ง
ความขัดแย้งเกิดขึ้นเมื่อมีความต้องการสองอย่างที่ทำให้ทั้งคู่สมหวังพร้อมกันไม่ได้ โจทย์แต่ละข้อวางแรงกดดันไว้ให้แล้ว รีบตัดสินใจว่าใครต้องการอะไร แล้วปล่อยให้ความต้องการเหล่านั้นปะทะกัน
- พี่น้องสองคนต้องตัดสินใจว่าจะทำอย่างไรกับเรือของพ่อผู้ล่วงลับก่อนวันศุกร์ แต่คนหนึ่งขายเรือไปแล้ว
- ทุกคนในหมู่บ้านจะเงียบระหว่างเรือเที่ยวสุดท้ายของคืน ผู้มาเยือนที่ไม่มีใครบอกกฎนี้กลับพูดขึ้นมา และผู้เล่าต้องตัดสินใจว่าจะอธิบายกฎหรือไม่
- ผู้จัดการสัญญาว่าจะให้โบนัสทีม แล้วเพิ่งรู้ก่อนถึงวันจ่ายหนึ่งวันว่าไม่มีเงินพอ
- ตัวละครของคุณต้องเอาของที่ยืมไปเมื่อหลายปีก่อนกลับไปคืนให้คนที่ตอนนี้มีอำนาจทำลายชีวิตเขาได้
- กลุ่มเพื่อนวางแผนจัดงานเลี้ยงเซอร์ไพรส์ แต่เจ้าของงานรู้เรื่องแล้วและแกล้งทำเป็นไม่รู้ ด้วยเหตุผลของตัวเอง
โจทย์ประโยคเปิด
ใช้ประโยคที่ให้มาเป็นประโยคเปิด แล้วเขียนต่อไปสิบนาทีโดยไม่แก้ประโยคนั้น ประโยคนี้เหมือนคำมั่น ส่วนฉากที่ตามมามีหน้าที่ทำให้คำมั่นนั้นเป็นจริง
- “กาต้มน้ำเดือดมาหนึ่งชั่วโมงแล้ว ก่อนจะมีใครยอมรับว่ามันไม่ใช่ของเรา”
- “ตอนน้ำลง ฉันก็โกหกเรื่องกุญแจไปแล้วสามแบบ”
- “ไม่มีใครในหมู่บ้านล็อกประตู จนถึงวันที่คุณอัลวาเรซเอาหนังสือห้องสมุดมาคืน”
- “ในงานแต่งครั้งที่สองของพี่สาว วงดนตรีเล่นเพลงแรกซ้ำ มีแค่เจ้าบ่าวที่ร้องตามได้ทุกคำ”
- “แผนที่ผิดอยู่ตรงจุดเดียวพอดี และจุดนั้นคือบ้านของฉัน”
โจทย์สิ่งของ
สิ่งของช่วยให้มือของคุณมีอะไรให้จับ ลองถามว่าใครเป็นเจ้าของ ใครต้องการมัน และการยอมสละมันต้องแลกด้วยอะไร
- ในกระเป๋าเสื้อโค้ตมีตั๋วรถไฟของคนแปลกหน้า สำหรับการเดินทางที่ออกคืนนี้
- โทรศัพท์ที่หน้าจอร้าวยังได้รับข้อความที่ส่งถึงเจ้าของคนก่อน
- กล่องกระดุมที่แต่ละเม็ดถูกตัดมาจากเครื่องแบบคนละชุด ใครเป็นคนเก็บ และซ่อนไว้ทำไม
- มีถุงมือข้างเดียววางอยู่บนม้านั่งในสวนทุกเช้า เป็นข้างซ้ายเสมอ
- บัตรสูตรอาหารในครัวของครอบครัวมีรอยขูดทับตรงวัตถุดิบสุดท้าย
โจทย์คำถามสมมติ
คำถามสมมติเปลี่ยนข้อเท็จจริงหนึ่งอย่างในโลกธรรมดา ให้เขียนฉากแรกหลังจากความเปลี่ยนแปลงเกิดขึ้น ไม่ใช่คำอธิบายว่ามันเกิดขึ้นได้อย่างไร
- ถ้านาฬิกาเรือนเดียวของเมืองเดินเร็วไปห้านาที แล้วมีคนตัดสินใจซ่อมมันจะเป็นอย่างไร
- ถ้าตัวละครรู้วันที่จะทะเลาะกับเพื่อนสนิทเป็นครั้งสุดท้ายในชีวิตจะเป็นอย่างไร
- ถ้าคนเฝ้าประภาคารมีคนมาเปลี่ยนเวรก่อนเวลา ทั้งที่ไม่มีใครส่งตัวมา จะเป็นอย่างไร
- ถ้าคำให้การยืนยันที่อยู่ของตัวละครคุณต้องพึ่งคนแปลกหน้าที่เคยพบกันครั้งเดียว ซึ่งตอนนี้ตามหาตัวยากมาก จะเป็นอย่างไร
- ถ้าทุกคนในสำนักงานเล็ก ๆ ได้รับคำชมไม่ระบุชื่อเหมือนกันหมด ยกเว้นคนหนึ่งที่ได้รับคำขอโทษแทน จะเป็นอย่างไร
เปลี่ยนโจทย์หนึ่งข้อให้เป็นฉากใน 20 นาที
นี่คือวิธีทำพร้อมตัวอย่าง ลองใช้โจทย์สิ่งของเรื่องถุงมือข้างซ้ายที่วางอยู่บนม้านั่งในสวน
นาทีที่ 0 ถึง 3: เพิ่มเงื่อนไขของคุณ มุมมองการเล่าเรื่องเป็นของอิมเร คนดูแลสวน ฉากเกิดขึ้นที่ม้านั่งตัวเดียว และต้องจบลงด้วยการตัดสินใจ นาทีที่ 3 ถึง 6: ตั้งคำถามสามข้อ ใครเอาถุงมือมาวาง ทำไมอิมเรถึงใส่ใจ และเธอต้องการอะไร คำตอบคือ เธอไม่รู้ ม้านั่งเป็นจุดที่จะเปิดป้ายรำลึกในวันเสาร์ และเธออยากให้ถุงมือหยุดโผล่มาก่อนถึงวันนั้น เธอเก็บถุงมือข้างซ้ายไว้ในกล่องแล้ว 30 ข้าง
นาทีที่ 6 ถึง 8: หาจุดเปลี่ยน ก่อนจบเรื่องบางอย่างต้องเปลี่ยนไป เธอจึงตัดสินใจอยู่ดูจนดึก นาทีที่ 8 ถึง 18: ลงมือเขียน ประโยคเปิดอาจเป็น “เช้าวันที่สามสิบเอ็ด อิมเรมีกล่องใส่ถุงมือข้างซ้ายกับทฤษฎีหนึ่งข้อที่เธอไม่ชอบ” ฉากดำเนินไปตามเรื่องของมันเอง เธอรอจนฟ้ามืด ชายวัยเจ็ดสิบกว่าเดินมาถึง นั่งลง แล้วสวมถุงมือให้มือข้างหนึ่งที่กำไม่ค่อยได้ เธอตัดสินใจไม่ถามอะไร และหอบกล่องกลับบ้านแทน
นาทีที่ 18 ถึง 20: จดบันทึกไว้ เขียนหนึ่งบรรทัดสำหรับครั้งหน้า เช่น “เขาเป็นใคร แล้วชื่อบนป้ายรำลึกเป็นชื่อเขาหรือเปล่า” อย่าเพิ่งเกลา ฉากนี้เป็นเพียงเมล็ดพันธุ์
โจทย์ยังใช้เป็นแบบฝึกอุ่นเครื่องได้ด้วย ถ้าคุณกำลังเขียนนิยายแต่ทำใจเปิดต้นฉบับไม่ไหว ลองเขียนตามโจทย์สักสิบนาทีก่อน แล้วค่อยเปิดบทจริงตอนที่มือยังขยับอยู่ การขยับจากแบบฝึกสบาย ๆ ไปเขียนบทจริงมักง่ายกว่าการเริ่มจากศูนย์
เก็บโจทย์ที่ดีไว้ คัดลอกโจทย์แต่ละข้อที่ใช้ลงในเอกสารเดียวกัน พร้อมวันที่และบรรทัดสั้น ๆ ว่าคุณเขียนอะไร ทำเครื่องหมายข้อที่ทำให้คุณประหลาดใจ ผ่านไปหนึ่งเดือนค่อยกลับมาอ่านรายการนี้ โจทย์ที่ยังดึงให้คุณกลับไปเขียนอาจกลายเป็นเรื่องถัดไปของคุณ