Gebruik een schrijfaanzet als beperking, niet als opdracht
Een schrijfaanzet is geen opdracht die je moet uitvoeren. Het is een hek: het bakent het terrein af, zodat je niet langer hoeft te kiezen en kunt gaan schrijven. Pak wat je aanspreekt en laat de rest los. Zet een schrijfaanzet over een bakker je aan het denken over een slotenmaker? Schrijf dan over die slotenmaker.
Voeg voor je begint zelf twee beperkingen toe. Kies vanuit wiens vertelperspectief je schrijft en bepaal één locatie waar de hele scène zich afspeelt. Die twee keuzes geven een scène meer vorm dan eindeloos brainstormen.
Spreekt een schrijfaanzet je binnen twee minuten niet aan, kies dan een andere. Je leert niets van een schrijfaanzet waar je niets om geeft. Het doel is juist de schrijfaanzetten te vinden waardoor je wilt blijven typen.
De schrijfaanzetten zijn gegroepeerd op basis van wat ze je geven. Gebruik schrijfaanzetten voor personages als je niemand hebt om over te schrijven, schrijfaanzetten voor locaties als je nog geen omgeving hebt en schrijfaanzetten voor conflicten als er wel mensen in je scène zijn, maar geen druk. Je kunt ze in elke volgorde gebruiken.
Schrijfaanzetten voor personages
Elke schrijfaanzet geeft je iemand met een beroep, een gewoonte en een probleem. Begin met wat diegene de komende tien minuten wil, niet met diens hele leven.
- Een verkoper van veerboottickets kent alle vaste passagiers van gezicht. Dan merkt diegene dat één passagier niet meer komt, en dat niemand anders het lijkt te deren.
- Een gepensioneerde bruginspecteur wordt tegen zijn zin ingehuurd om een brug te controleren die hij dertig jaar geleden heeft goedgekeurd.
- Een tiener die bij elke afspraak voor diens ouders vertaalt, krijgt een brief in handen die geen van beide ouders mag zien.
- Een bruidsfotograaf die in het geheim bang is voor mensenmassa’s moet een ceremonie vastleggen waarbij de twee families niet met elkaar praten.
- Een nachtbakker die met niemand praat, krijgt elke dag een bestelling van een klant die hem nooit komt ophalen.
Schrijfaanzetten voor locaties
Een goede locatie heeft een regel of geschiedenis die de mensen er allang niet meer opvalt. Schrijf de scène vanuit iemand die het wél ziet.
- Een winkelcentrum dat al jaren dicht is, wordt eens per week gebruikt voor iets waar het dorp nooit over praat.
- In een berghut ligt een logboek dat tachtig jaar teruggaat. Eén aantekening, in het handschrift van je personage, is gedateerd op volgende week.
- In een dorp waar elke avond om negen uur de stroom uitvalt, blijft een wasserette de hele nacht open.
- Een schoolgymzaal dient als opvang bij overstromingen, en twee rivaliserende families krijgen veldbedden naast elkaar toegewezen.
- In een daktuin boven op een flatgebouw staat een plant die geen van de bewoners daar heeft neergezet.
Schrijfaanzetten voor conflicten
Bij een conflict botsen twee wensen die niet allebei in vervulling kunnen gaan. In elk van deze schrijfaanzetten ligt de spanning al klaar. Bepaal dus snel wie wat wil en laat ze met elkaar botsen.
- Twee broers en zussen moeten uiterlijk vrijdag beslissen wat ze doen met de boot van hun overleden vader. Een van hen heeft de boot al verkocht.
- Iedereen in een dorp zwijgt tijdens de laatste veerboot van de nacht. Een bezoeker die de regel niet kent, verbreekt de stilte. De verteller moet beslissen of die de regel uitlegt.
- Een manager heeft het team een bonus beloofd en ontdekt de dag ervoor dat het geld er niet is.
- Je personage moet iets teruggeven dat het jaren geleden heeft geleend, aan iemand die nu de macht heeft om diens leven te ruïneren.
- Een vriendengroep organiseert een verrassingsfeest. De eregast is erachter gekomen en doet alsof die van niets weet, om een eigen reden.
Schrijfaanzetten voor openingszinnen
Neem de zin als openingszin en schrijf daarna tien minuten door zonder hem te veranderen. De zin schept een verwachting; de scène moet die waarmaken.
- ‘De waterkoker stond al een uur te koken voordat iemand toegaf dat hij niet van ons was.’
- ‘Toen het water zich had teruggetrokken, had ik al drie verschillende leugens over de sleutel verteld.’
- ‘Niemand in het dorp deed ooit de deur op slot, tot de dag waarop meneer Alvarez zijn bibliotheekboek terugbracht.’
- ‘Op de tweede bruiloft van mijn zus speelde de band het eerste lied opnieuw, en alleen de bruidegom kende alle woorden.’
- ‘De kaart klopte op precies één plek niet, en dat was de plek waar mijn huis stond.’
Schrijfaanzetten voor voorwerpen
Een voorwerp geeft je personage iets om vast te houden. Vraag je af van wie het was, wie het wil hebben en wat het kost om het weg te geven.
- In de zak van een jas zit een treinkaartje van een vreemde, voor een reis die vanavond vertrekt.
- Een gebarsten telefoon blijft berichten ontvangen die voor de vorige eigenaar bedoeld zijn.
- Een blik vol knopen, elk geknipt uit een ander uniform. Wie heeft ze verzameld en waarom zijn ze verstopt?
- Elke ochtend ligt er één handschoen op een bankje in het park, altijd de linker.
- Op een receptkaart in de familiekeuken is het laatste ingrediënt doorgestreept.
Schrijfaanzetten voor ‘wat als’-ideeën
Een ‘wat als’-idee verandert één feit in een gewone wereld. Schrijf de eerste scène na die verandering, niet de uitleg over hoe het zover kwam.
- Wat als de enige klok van een dorp vijf minuten voorliep en iemand besloot hem gelijk te zetten?
- Wat als een personage de datum te weten kwam van de laatste ruzie die het ooit met diens beste vriend zal hebben?
- Wat als de vervanger van een vuurtorenwachter te vroeg aankwam, terwijl niemand om diegene had gevraagd?
- Wat als het alibi van je personage volledig afhing van een onbekende die het één keer heeft ontmoet en die nu nauwelijks te vinden is?
- Wat als iedereen op een klein kantoor hetzelfde anonieme compliment kreeg, behalve één persoon, die een excuusbrief ontving?
Maak in 20 minuten een scène van één schrijfaanzet
Zo pak je het aan, met een uitgewerkt voorbeeld. Neem de schrijfaanzet over de enkele linkerhandschoen op een bankje in het park.
Minuut 0 tot 3: voeg je beperkingen toe. Vertelperspectief: Imre, een parkbeheerder. De scène speelt zich af bij één bankje. Ze moet eindigen met een beslissing. Minuut 3 tot 6: stel drie vragen. Wie laat de handschoen achter? Waarom geeft Imre erom? Wat wil ze? De antwoorden: ze weet het niet; zaterdag wordt bij het bankje een herdenkingsplaquette onthuld; en ze wil dat de handschoen vóór die tijd niet meer verschijnt. Ze heeft al 30 linkerhandschoenen in een doos verzameld.
Minuut 6 tot 8: zoek het omslagpunt. Tegen het einde moet er iets veranderen, dus blijft ze langer om te kijken. Minuut 8 tot 18: schrijf. Een mogelijke openingszin: ‘Op de eenendertigste ochtend had Imre een doos linkerhandschoenen en een theorie die haar niet beviel.’ De scène loopt verder zoals die wil: ze wacht tot de schemering valt, een man van in de zeventig komt aan, gaat zitten en trekt de handschoen over een hand die niet goed dichtgaat. Ze besluit niets te vragen en neemt de doos mee naar huis.
Minuut 18 tot 20: laat een aantekening achter. Schrijf één regel voor de volgende sessie, bijvoorbeeld: ‘Wie is hij, en staat zijn naam op de plaquette?’ Ga niet polijsten. De scène is een zaadje.
Schrijfaanzetten werken ook als opwarming. Werk je aan een roman en zie je ertegenop het manuscript te openen? Besteed dan eerst tien minuten aan een schrijfaanzet en open daarna het echte hoofdstuk terwijl je handen al in beweging zijn. Van een losse opwarming overstappen naar het echte hoofdstuk gaat vaak makkelijker dan met een koude start beginnen.
Bewaar de goede schrijfaanzetten. Kopieer elke schrijfaanzet die je hebt gebruikt naar één doorlopend document, met de datum en een regel over wat je hebt geschreven. Markeer de schrijfaanzetten die je verrasten. Lees de lijst na een maand opnieuw: de schrijfaanzetten waar je steeds naar terugkeerde, zijn waarschijnlijk de basis voor je volgende verhaal.